Casa del Violino: òp naar de 27.000

Ingediend door admin op vr, 03/30/2012 - 12:01
freek-r Willem Noske's collectie vioolmuziek Casa del Violino werd in 2004 aan het NMI geschonken. Met zijn ca. 27.000 titels is dit een van de grootste verzamelingen ter wereld op dat gebied.

Inmiddels zijn ruim 22.000 titels in de catalogus ingevoerd. Voorzien mag worden dat de gehele collectie vóór het einde van dit jaar via de online catalogus kan worden doorzocht.

Freek Pliester, 'catalograaf'


De kracht van een verzameling blijkt uit de samenhang van de stukken en de consequentie waarmee de violist-verzamelaar het gebied heeft verkend. Er vallen verschillende leidraden te herkennen:

  • Naast de grote componisten zijn ook vele werken van ‘mindere goden’ aanwezig: behalve Corelli ook Pugnani en diens leerling Viotti; niet alleen Haydn en Mozart maar ook Pleyel en Boccherini. Door dit brede perspectief komt een tijdperk tot leven.

  • Arrangementen spelen een grote rol. Honderden bewerkingen voor viool (viool en piano, twee violen, strijkkwartet enz.) van delen uit symfonieën, van dansen en operafragmenten door o.a. Alfred Moffat, Friedrich Hermann en Jascha Heifetz geven een beeld van de omgang met muziek in een bepaald tijdperk. Een verrassend doorkijkje in de bewerkingswereld bieden de maar liefst veertig bewerkingen (voor acht verschillende bezettingen, uitgegeven in twaalf landen, voor en na 1900) van Luigi Boccherini’s fameuze Menuet uit het strijkkwintet nr. 11 in E (G. 275). Ook hieruit blijkt Noske’s grenzenloze verzamelwoede.

  • De 19e eeuw is goed vertegenwoordigd met vele fantasieën en variatiewerken, het meest voor de bezetting viool en piano; hele opera’s werden door de gegoede burgerij soms in strijkkwartetvorm gespeeld.

  • Vioolmethodiek speelt een grote rol, van eenvoudig stukjes ‘in de 1e positie’ tot uiterst moeilijke speltechniek voor vergevorderden. Werk van Fiorillo of Mazas krijgen de vioolstudenten nog steeds voorgeschoteld.

  • Veel partituren zijn betekend (in potlood of in rood en blauw). Willem Noske - zelf een nogal extreem betekenaar – vergaarde ook tweede of derde exemplaren van een werk als die betekend waren door violisten van naam zoals Oscar Back, Jean Deggeler of Louis Zimmerman. Ook handgeschreven opdrachten – al dan niet van de componist – werden gesignaleerd. Een substantieel aandeel hebben de drukken (of drukproeven) uit de bibliotheek van Lambert Massart, die in de Franse viooltraditie stond van o.a. Rode en Kreutzer.

  • Iconografisch geïnteresseerden vinden veel van hun gading bij oude drukken van uitgeverijen als Hummel (Berlin en Amsterdam) en André (Offenbach am Main). De titelpagina’s tonen mythologische figuren en vignetten of idyllische dorpsgezichten.

Natuurlijk bevinden zich in deze veelheid talloze highlights, zoals unieke (oude) drukken en handschriften. Sommige werken staan in gezaghebbende muziekencyclopedieën als The New Grove en Die Musik in Geschichte und Gegenwart als ‘lost’ of ‘verschollen’ te boek. Een paar voorbeelden:

  • Ernst Krenek: manuscript (autograaf, 1922) van Concerto grosso nr. 1, opus 10. Dit eerste concerto grosso (met talrijke annotaties, markeringen, doorhalingen in blauw, rood en potlood) is teruggetrokken door de componist;

  • Louis Spohr: manuscript (autograaf, 1834?) van Bruchstück aus [dem Oratorium] Des Heilands letze Stunden in klavieruittreksel (niet genoemd bij de autografen in F. Göthels Thematisch-bibliographisches Verzeichnis der Werke von Louis Spohr, WoO 62);

  • Henryk Wieniawski: manuscript (autograaf, 1854) van een cadens bij Beethovens vioolconcert opus 61. Het enthousiasme van Poolse Wieniawski-vorsers was groot toen zij vernamen dat deze verloren gewaande cadens zich in Noskes vioolcollectie bevond. Hij is opgenomen in de uitgave Kadenzen zu Ludwig van Beethovens Konzert für Violine und Orchester op. 61 / von Auer, David, Donts, [etc.] (Bärenreiter);

  • Henri Vieuxtemps: manuscript (autograaf) van Allegro moderato uit Vioolconcert nr. 1 op. 10 (piano-uittreksel).

De kwaliteit van de titelbeschrijvingen kon mede worden gewaarborgd door de schat aan naslagwerken in het NMI (en de Koninklijke Bibliotheek).

Instandhouding en catalogisering zijn mogelijk gemaakt door de steun van een aantal fondsen: SNS-REAAL Fonds, Stichting Dr. Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, Gemeente Den Haag en de M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting.

 

Willem Noske »

Bibliotheekcatalogus »

Franz Liszt, Die drei Zigeuner (fotokopie van de uitgave 1896), met betekening door Willem Noske

Franz Liszt, Die drei Zigeuner (fotokopie van de uitgave 1896), met betekening door Willem Noske



3 april 2012