Lotgevallen van het manuscript

Ingediend door Paula op do, 01/10/2019 - 16:33
Briefkaart in het Scheurleer-archief, NMI.

In totaal zijn er vijf bundels handschriften van Walther overgeleverd, en deze bevatten uitsluitend koraalzettingen. Behalve het Frankenberger-Manuscript in het NMI in Den Haag zijn er drie handschriften in de Staatsbibliothek in Berlijn; het vijfde bevond zich in de Universiteitsbibliotheek in Königsberg, maar is sinds 1937 verdwenen en alleen beschikbaar in fotografische reproducties. Het handschrift in het NMI is traditioneel bekend als Frankenbergersches Autograph.

 

De term ‘autograaf’ is eigenlijk niet van toepassing, aangezien de meeste composities afschriften zijn van werken van andere componisten; de naam ‘Frankenberger’ ontleent de band aan de eerste eigenaar die we bij name kennen, Heinrich Friedrich Frankenberger (1824-1885), Hofmusicus in Sondershausen. Zijn handtekening is te vinden op de eerste bladzijde van het manuscript. Gedurende de tijd dat het in Frankenbergers bezit was werd het manuscript geraadpleegd door Philipp Spitta als bron voor zijn editie van Buxtehudes koraalzettingen (1878), en door August Gottfried Ritter voor zijn studie over de geschiedenis van het orgelspel (Zur Geschichte des Orgelspiels, 1884)

 

Tijdens de veiling, op 20 januari 1902, slaagde Seiffert erin het handschrift voor Scheurleers verzameling te verwerven voor de prijs van 305 Mark (plus 15,25 opgeld), zoals hij zijn vriend triomfantelijk mededeelt:

Liepm. schat de veilingopbrengst van de band op 400-500 Mark. In verhouding tot de historische waarde is dat niet veel, maar het overschrijdt mijn boekenbudget. Ik vrees daarom dat dit moois net als zoveel andere zaken de grote oversteek zal maken; en wij hebben het nakijken. Mijn enige hoop is dat het belang van handschrift U zal bewegen tot tussenkomst.[1]

Tijdens de veiling, op 20 januari 1902, slaagde Seiffert erin het handschrift voor Scheurleers verzameling te verwerven voor de prijs van 305 Mark (plus 15,25 opgeld), zoals hij zijn vriend triomfantelijk mededeelt:

Nu ben ik nog meer verheugd dat het in uw bibliotheek komt; want het is het meest uitgebreide en best bewaarde van de 5 Walther-banden. Mijn meest hartelijke dank voor uw tussenkomst! [...] De inhoud kan ons nog wel eens een interessant muzikaal uurtje verschaffen.[2]

Dat het handschrift in Scheurleers privéverzameling terechtkwam betekende niet dat het alleen de eigenaar (en Seiffert) ter beschikking stond. Scheurleer was bereid een bredere kring van onderzoekers ter wille te zijn. Zoals Joost van Gemert heeft opgemerkt:

This liberal attitude was very typical of Daniel François Scheurleer, who promoted music and culture in whatever way he could and made his collection widely accessible, not only receiving many visitors but also regularly lending out his precious possessions in good faith, as is proven by correspondence in his archive.

Hij vervolgt met een anecdote die moderne bibliothecarissen zal schokken:

There is, for example, a very curious postcard (not dated, but probably 1914) sent by André Pirro from the front of World War I, in which Pirro reports that he had the Frankenberger autograph (which he had borrowed from Scheurleer) with him during active service as a soldier in the summer of 1914, but that both he and the Frankenberger autograph were now safe.[3]

Na Scheurleers dood in 1927 werden zijn verzamelingen beheerd door zijn zoon, tot het faillissement van de firma Scheurleer & Zoonen in 1932 hem tot verkoop dwong. De Gemeente Den Haag heeft toen de verzamelingen gekocht en deze ondergebracht in het nieuwe Gemeentemuseum. Sinds 2000 vormt de bibliotheek van Scheurleer de historische kern van de collecties van het Nederlands Muziek Instituut.
 

 


 

 

[1] "Liepm. schätzt den Auctionsertrag des Bandes auf 400-500 Mk. Das ist dem geschichtlichen Wert nach nicht viel, nur meinem Bücherbudget nicht angemessen. So fürchte ich, geht das schöne Ding wie manches Andere übers Wasser; wir gucken hinterdrein. Meine einzige Hoffnung ist, daß die Handschrift wegen ihrer Bedeutung Ihr Interesse erweckt und Sie zum Einschreiten veranlaßt." Brief in het Scheurleer-archief, NMI; geciteerd door J. van Gemert in Early Sources for the Music of J. S.Bach in Dutch Collections, in Tijdschrift van de Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis 50/1-2, 2000, p. 102

[2] "Jetzt freue ich mich noch mehr, daß er in Ihre Biliothek kommt; denn er ist der reichhaltigste und am besten erhaltene unter den 5 Walther bänden [sic]. Haben Sie herzlichsten Dank für Ihr Eintreten! [...] Der Inhalt soll uns einmal ein interessantes Musikstündchen verschaffen." ib., p.103

[3] ib.; briefkaart in het Scheurleer-archief, NMI. André Pirro (1869-1943) was een Frans organist en musicoloog, hoogleraar muziekgeschiedenis aan de Sorbonne, en auteur van boeken over Bach en Buxtehude.