Herontdekking Johannes Gijsbertus Bastiaans
Uitvoering van orgelwerken van Bastiaans, gebaseerd op handschriften van de componist uit de archieven van Toonkunst Bibliotheek Amsterdam en NMI.Tijdens de zomeravondserie in de Grote St. Laurenskerk in Alkmaar wordt op 12 augustus een bijzonder concert gegeven door de organisten Pieter van Dijk en Frank van Wijk, met medewerking van het koperkwintet ‘Slide Fever' o.l.v. Jaap Dekker.
Grote St. Laurenskerk, Koorstraat 4, 1811 GP Alkmaar.
Aanvang 20.15 uur. Toegang € 10,- / € 9,-.
‘Mendelssohn en de Nederlanders'
Onder dit thema brengen Van Dijk en Van Wijk een boeiend programma met muziek van Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847) en zijn Nederlandse leerling Johannes Gijsbertus Bastiaans (1812-1875). Het programma bevat naast de 4e Sonate van Mendelssohn en de (zelden uitgevoerde) Fantasie-sonate ‘Jesu meine Freude' (1847) van Bastiaans, ondermeer bewerkingen van (delen uit) de ‘Italiaanse' symfonie en de ‘Variations sérieuses' van Mendelssohn. Een unicum echter is de uitvoering van het indrukwekkende 'Groot Praeludium en Fuga over Psalm 98' voor twee organisten en koperblazers (1840) van Joh. G. Bastiaans.
Manuscripten
Frank van Wijk (organist van de Ruïnekerk in Bergen-NH en beheerder van het Müllerorgel in de Alkmaarse Kapelkerk) is sinds 2004 bezig met een onderzoek naar de orgelmuziek van Bastiaans. Frank van Wijk: "In de Toonkunst Bibliotheek Amsterdam bevinden zich de meeste composities van Bastiaans. Een belangrijk deel van de nalatenschap van de componist werd in 1904 door zijn dochter Tonia en haar man A.W. Weissman geschonken aan de Maatschappij ter bevordering der Toonkunst. Het andere deel van de Bastiaans-collectie is aanwezig in het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag, namelijk het gedeelte uit de zgn. 'Collectie Enschedé' (nalatenschap van de musicoloog Jan Willem Enschedé). Behoudens één Sonate uit deze collectie en 2 Psalmpartita's plus enkele losse koraalvoorspelen uit de Toonkunstcollectie, bevinden al deze werken zich nog in manuscript. De beide instellingen waren zo vriendelijk om me bij het onderzoek van talloze fotokopieën van de handschriften te voorzien."
Psalm 98
Het 'Groot Praeludium en Fuga over Psalm 98' - op de titelpagina staat abusievelijk ‘Psalm 89' - schreef Bastiaans in 1840. Het werk bestaat uit 4 delen en is te beschouwen als een sonate. Na het driedelige openingsdeel Praeludium en het Maestoso, wordt het Choral gespeeld door een koperkwartet, ondersteund door orgelpedaal. Het werk eindigt met een grootse Dubbel-Fuge voor orgel en koper.
Mendelssohn was zeer lovend over dit 'Groot Praeludium en Fuga'. Citaat uit een brief van 22 april 1841 aan Bastiaans: 'Haben Sie, vor allen Dingen, viel Dank für das Orgelstück, welches Sie mir geschickt haben; es ist eine Arbeit, die mir grosses Vergnügen gewahrt hat'.
In 1854 voerde Bastiaans (die zelf organist was van de Grote of St. Bavokerk in Haarlem) het werk in Alkmaar uit, samen met de toenmalige stadsorganist Jan Hendrik Anthonie Ezerman (1817-1881). De aanleiding was de inspeling van het grote orgel na de renovatie door C.F.A. Naber. Bastiaans trad daarbij naast Ezerman als adviseur op.
Het trombonekwartet Slide Fever speelt vanaf ongeveer 1998 in de huidige bezetting en bestaat uit Jaap Dekker, Arno van Raaphorst, Bert Willemsen en Bert Ridder (bastrombone). Voor dit concert is het kwartet uitgebreid met Astrid Gorter (trompet).
Pieter van Dijk (1958) is organist van de Grote Sint Laurenskerk in Alkmaar en stadsorganist van Alkmaar. Als docent orgel is hij verbonden aan het Conservatorium van Amsterdam en de Hochschule für Musik und Theater in Hamburg. Hij maakte verscheidene CDs op de orgels van de Alkmaarse Laurenskerk, publiceerde diverse artikelen en is regelmatig jurylid bij internationale orgelconcoursen. Als concerterend organist is Pieter van Dijk actief in diverse Europese landen en de VS.
Frank van Wijk (Alkmaar, 1964) studeerde aan het Sweelinck Conservatorium orgel, klavecimbel, en kerkmuziek. Sinds 1988 is hij de organist van de Ruïnekerk in Bergen NH en sinds 2004 beheerder van het Müller-orgel (1762) van de Alkmaarse Kapelkerk. Frank van Wijk is docent (orgel, klavecimbel en clavichord) en uitvoerend musicus met een uitgebreide concertpraktijk. Hij maakte verscheidene Cd-opnamen, treedt op als gids bij orgeltochten en publiceert, in het bijzonder over de Alkmaarse orgelhistorie.
'Groot Praeludium en Fuga over Psalm 98' (1840)
(Autograaf manuscript, Collectie Toonkunstbibliotheek Amsterdam)
