Sam Swaap en het Van Swinden Theater in Amsterdam
De sloop en herbouw van het Van Swinden Theater in Amsterdam, september 1935 – maart 1936
Bij het maken van de podcast over het lot van de joodse musici van het Residentie Orkest troffen we 4 filmblikken aan in het archief van de violist Sam Swaap (1888-1971), bij de Collecties Nederlands Muziek Instituut.
Swaap was de oudste zoon van de Amsterdamse bioscoopondernemer David Swaap (1859-1942) en Elisabeth Halberstadt (1853-1928) en overleefde als enige van zijn broers de holocaust. Swaap, die een drukke baan had als concertmeester van het Residentie Orkest en vioolsolist, vervulde in het Van Swinden Theater op de Eerste van Swindenstraat 72-76 in Amsterdam Oost de rol van financieel adviseur. Zijn vader was de directeur, zijn broer Aron (1893-1943) onderdirecteur en zijn broer Wolf (1896-1943) de bedrijfsleider. David Swaap startte al in 1913 met bioscoopvoorstellingen tot circa midden jaren twintig. In de periode september 1935 tot maart 1936 werden de panden gesloopt en vervangen door nieuwbouw, door architecten Jan Wils en Oskar Rosendahl (tevens de architecten van het City Theater in Amsterdam). De heropening van het theater was op 26 maart 1936, exact 90 jaar geleden.
De films zijn onlangs gedigitaliseerd en gerestaureerd en bevatten unieke beelden van Amsterdam-Oost de buurt en bewoners en de betrokkenen bij de sloop en nieuwbouw van het Van Swinden bioscooptheater in 1935 en 1936. De oprichters, de architecten en het personeel van de bioscoop worden met naambordjes geïntroduceerd en de bouwfases van titels en data voorzien. Lange shots van de tientallen vakmannen die het sloopwerk, het betonwerk en overige bouwwerkzaamheden deden, vanuit alle mogelijke cameraposities, o.a. vanaf het dak en vanuit de bouwput en daarnaast binnenopnames van de opening en de installaties en projektors in de technische ruimte. Tussendoor zien we tientallen shots van de markt op de Javastraat, de buurtwinkels,, de tram, de buurtbewoners en passanten die het bouwproject volgden, filmbeelden van de openingsavond, met ook nog beelden in het donker van de lichtreclames en gevel van het theater.
Op het youtubekanaal van het Haags Gemeentearchief, playlist Collecties Nederlands Muziek Instituut zijn de vier delen afzonderlijk af te spelen. Let wel op de volgorde. In film 1/4 worden alle hoofdpersonen geintroduceerd!
Deze films worden beschikbaar gesteld onder Creative Commons licentie
CC BY NC SA 4.0
Naamsvermelding: W. Swaap, Van Swinden Theater.
Digitale restauratie door Bruinfilm, in 2026, in opdracht van het Haags Gemeentearchief
Technische details:
Film: Dubbel 8 [Kodak] zwart-wit
4 filmblikken, gegraveerd met W. Swaap
Speelduur: totaal 63 minuten
Over het levensverhaal van Sam Swaap
Nieuwe podcast over ontslagen Joodse musici van het Residentie Orkest - Residentie Orkest - RO
Weblinks en literatuur over dit theater en de familie Swaap
De Van Swinden Bioscoop - Geheugen van Oost
Ons Amsterdam | Buurtbioscoop met allure. Het Van Swinden Theater in…
Van Swinden Theater, Eerste Van Swindenstraat 74-76 - Amsterdam op de kaart
detail van 1 van de filmrollen.